e-ticaret

1998’in ilk ayları ile birlikte, yaşamımıza yeni bir olgu yerleşti, E-ticaret. Evinizden internet aracılığı ile ve fiziksel olarak gerçek paranın kullanılmadığı bu yöntem, hem hızımızı arttırıyor, hem de para gibi artık gereksizleşmek üzere olan bir olgu ufak ufak yaşamımızdan kaldırıyor. Peki ama şu ana kadar daha tam olarak göremediğimiz e-ticaret nedir? nasıl kullanılır? kimler yapar ve kimler yapmalıdır? bu soruların cevaplarını herhalde hepiniz merak ediyorsunuzdur.
E-ticaret aslında internet’in başlaması ile birlikte ortaya çıkan olgulardan biridir. Müşteri için para kullanmadan ve yerinden kalkmadan alışveriş yapma imkanını verir. Peki müşteriye bu kadar rahatlık veren bir sistem, satıcıya dezavantaj mı sağlar diye soracak olursanız cevabım hayır. Aslında e-ticaret, müşterinin, satıcının, hatta bankanın işlerini kolaylaştıran bir özelliğe sahiptir.
İsterseniz öncelikle sisteme müşterinin gözünden bakalım:
Avantajlar:
Daha önce de bahsettiğim gibi yerinizden kalkmadan alışveriş edebilirsiniz. Fakat kullanabileceğiniz bir kredi kartınız olması gerekir (babanızınki de olabilir_ tabii izin aldıysanız) . kartınızı elinize alır, inernet üzerinde o vitrin senin bu vitrin benim dolşamaa başlarsınız. Arada içeri girer onun bunun fiyaını öğrenirsiniz. Sonra, bir dükkana girer beğendiğiniz ürünleri toplar kasaya yönelirsiniz. Kasada herzaman güler yüzlü bir form vardır. Bu formu doldurursunuz. Formda size ahiret soruları sorulmaz sadece kredi kartınız ile ilgili bilgiler. Ürün ve getirilme parasını ödediğinizde artık size düşen tek şey oturup kapınızın çalınmasını beklemektir. Büyük bir ihtimalle söz verilen zaman içinde aldıklarınız elinize ulaşacaktır.
Dezavantajlar:
Aslında gezmeyi sevmeyen, evde oturmaktan memnun olan bir gençseniz öyle çok fazla zararı yok. Yalnız kredi kartı numarasını verirken dikkat etmeniz gereken bazı kurallar vardır. Çünkü her hikayede olduğu gibi bu hikayede de bir kötü adam vardır. Bu kötü adam internete kulağını dayamış birilerinin o hat üzerinden kredi kartı numarası göndermesini bekler. Sonra sizin kredi kartı numaranızı gönderdiğiniz bilgi paketini alır açar ve vola. Artık o da sizin kredi kartı bilgilerinize sahiptir, artık sizin için kabus başlamıştır. Eğer bu yazıyı sonuna kadar okursanız bu hataya düşmezsiniz, evde oturmak sizin için bir zevk olur.
Satıcı için ise durum çok farklıdır:
Avantajlar:
Bütün gün internet üzerinde bilgisayarınız ir takım işler yapar. Bu işlere siz hiç karışmazsınız. Gün bitince kasanızdan Z-raporu çıkarır gibi bilgisayarınızın bir tuşuna basarsınız ve sizin internetteki dükkanınıza gelen ve alış-veriş yapan, bankanın kredi kartını onaylayan kullanıcıların isimlerini, adreslerini ve gönderilecek ürünün bilgilerini varir. Bundan sonra ize düşen ürünü göndermektir, çünkü paranız artık kasanıza girmiştir. Bu arada eğer istemezseniz o gün internetteki dükkanınızda çıkan sorunları öğrenmezsiniz. Çünkü gün boyunca insanlar ürün almış, ürün alıp kasaya gidip vazgeçmiş yada malları bırakıp ortalığı dağıtp çıkmıştır. Ama siz her akşam bağlandığınızda herşeyi kontrol altına almış ve güleryüzlü bir mağaza müdürü ile karşılaşırsınız.
Dezavantajlar:
Her gün sizinle banka arasında kredi kartı provizyon işlemleri üzerine binlerce konuşma döner. Bu konuşmalar çok sayıda müşteri bilgisi içerir. Kredi kartı numaraları, bu numaralar içinde provizyon alanlar, kredi kartı tarih ve isimleri gibi birçok bilgi. Bu noktada müşteri tarafında bıraktığımız kötü adam steteskopu ile yine karşımıza çıkar. Elindeki aletle hatları dinlemeye başlar. İşine yarayan bilgi pketlerini toplar ve açar. Artık güvenlik kalmamıştır. Bunu farkeden müşterileriniz, dükkanınızdan alış-veriş yapmammaya başlarlar. Dükkanınıza giren çıkan olmamaya başlar, saygınlığınızı yitirirsiniz. Peki bunlara karşı ne yapılmalıdır. Bunu da yazımızın sonlarına doğru bulacaksınız.
Banka için ise durum:
Avantajlar:
Bir bankacı olarak yıllarca sorunları olan müşterilrle uğraştınız. Bazen bir kısmı sorunsuz olduğu halde sistemi bilmediği için gelip bankanızda huzursuzluk çıkardı. Siz ise bütün soğukkanlılığınızla ona anlatmaya çalıştınız. Artık bunlarla uğraşmak zorunda değilsiniz. İnternet üzerinde bankacılık sizin açınızdan da oldukça kolay. Akşama kadar bütün işlemlerinizi yapan bilgisayarınız genel müdürlüğe sizin yerinize bütün bilgileri iletiyor. Ayrıca her akşam hesaplamalar sırasında açık var mı stresinden de kurtuluyorsunuz. Çünkü bütün hesaplar hatta kasa her an kontrol altında. Bu arada sorunlu müşterilere ne oldu? Sorunu bilgisizlik olan müşteriler bilgi verildi, ama gerçekten sorunu olanlar yine size kaldı, artık bu kadar rahatlık içinde onlara bir e-mail atarsınız.
Dezanataj:
Sizi diğer bankacı arkadaşlarınız bu hatları dinleyen arkadaş konusunda haberdar ettiler. Paketleri küçük güvenlik kilitleri (Küçük olmasına bakmayın zırhlı arabalardan daha güvenlidirler) ile taşıyorsunuz. Ama kilidiniz ne kadar güvenli bunu hep merak ettiniz.
GÜVENLİK
İnternet’te ticaretin başlaması ile birlikte, güvenlikte önemli bir konu halini aldı. Taşınan bilgi ticari değeri olan, okunması sorun yaratan şeyler olacağından size düşen bu paketleri çok iyi şifrelemek. Bu şifre işte internetin şu aralar gündeme gelen en önemli parçasıdır. Daha önce internet üzerinde güvenlik amacı ile değişik değişik metodlar kullanıldı. Bunların en başta gelenleri ve bu güne kadar ulaşanları 40 bitlik şifreleme metodlarıdır. Hala güvenilir sayılmasına rağmen bu paketler açılabilmektedir. Bu durumda yeni şifreleme metodları ortaya çıkmalıydı. 40 bitten sonra en çok kullanılan şifreleme yöntemi 128 bit şifrelemedir. Yalnız bu yöntemlerin en önemli yönleri bu sistemlerin sadece ticaret için kullanılan yöntemler olmamasıdır. Bunlar bilginin gizli kalması gereken her noktada var olan şifreleme metodlarıdır. Bu yüzden güvenli olmalarına karşı pek kullanışlı değillerdir. Zira kullanıcının kredi kartı gibi önemli bilgilerinin yanı sıra doğum tarihi veya form üzerinde bulunan ve o kadar hayati olamayan bilgileride şifrelenmekte ve bu da işlemleri bir miktar yavaşlatmaktadır. Bu noktada elektronik ticaretin ihtiyaç ve amaçlarını bilen başka bir şifreleme metodu oluşturmak gerekliydi. Kredi kartı şirketleri başta olmak üzere, elektronik ticaretle uğraşan insanlar birleşerek bir güvenlik sistemi meydana getirdiler.SET(Secure Electronic Transaction), bankalar-satıcılar, satıcılar-müşteriler, bankalar-müşteriler arasında haberleşmeyi sağlayan bir şifreleme yöntemidir. Son derece güvenlidir.E-ticaret yapanların kullanması bir gereklilik sayılabilir.
SET’i Kimler kullanır?
SET’i elektronik ticaretin içinde müşteriden bankaya kadar herkes kullanabilir. Tabii hattınızın kötü niyetli kişiler tarafından dinlenmesinden korkuyorsanız.
Bankalar:
SET kullanmak için bankalar kredi kartı kuruluşları ile anlaşmalıdırlar. Bu anlaşma karşılığında anlaştığınız kuruluş sisteminize SET kullanan bir server entegre edecektir. Bu noktadan sonra siz yine sisteminizle başbaşasınız. İlk yapmanız gereken bankanızın SET’i desteklediğini kanıtlayan bir sertifika almak. Bu sertifikaları veren internet üzerinde birkaç şirket vardır. Bu şirketler gelen sertifika isteklerini kontrol eder doğrular ve sertifikaları imzalarlar. Bu andan sonra server’a bağlanan kişi sertifikayı görür kontrol eder ve kendisine güvenli geliyorsa bilgilerini verir.
Satıcılar:
Satıcıların ise yapması gereken daha kolaydır. Önce set kullanan bir banka ile anlaşır. Sonra sertifikalarını onaylatır.
Müşteri:
Müşterinin sisteme bu an rahatça gireceğini düşünüyorsanız çok yanılıyorsunuz. SET her taraftan sistemin güvenliğini kontrol etmek durumundadır. Hem bu amaçla hem de kredi kartı numaranızın internet üzerinde bir o tarafa bir bu tarafa fink atmasını istemiyorsanız, sizin de bir sertifika almanız şarttır. Tek yapmanız gereken SET sertifikası onaylıyan bir server’a bağlanıp kredi kartı bilgilerinizi girmektir. Tabii bir cüzdan kullansanız bu da sizin daha rahat etmenizi sağlar. Bu amaçla internet üzerinde kullanılmak için Microsoft bir cüzdan çıkarmıştır. Bu cüzdan kredi kartı bilgilerinizi güvenli olarak saklar ve ulaşılmasını engeller. Bu program IE4.0 ile birlikte gelmektedir.
Biraz da Türkiye’de elektronik ticaretten bahsedelim isterseniz. Türkiye’de elektronik ticaret yapan bir kaç kuruluş var. Bunların başında Pandora’yı saymak mümkün. Pandora’nın webmaster’i ile ufak bir röportaj yaptım. Ayrıca Ttadenet isminde bir şirket Türkiye’de e-ticaret konusunda çalışmalarını sürdürüyor. Tradenet’in Genel Müdür’ü Ziya Erdem ile de bir ufak söyleşi gerçekleştirdim.
Bunları ynlardaki kutucuklarda bulacaksınız. Hepinize hayırlı alış-verişler….

TABLO1
———————-
Elektronik ticaret yapan bazı siteler

www.1800flowers.com 1-800 Flowers
www.foxstore.com 20th Century Fox
www.allthingsbear.com All Things Bear
www.diabetes.org American Diabetes Association
store.knowledgespace.com Arthur Andersen KnowledgeSpace
www.barnesandnoble.com BarnesandNoble.com
www.becoming.com Becoming
www.bombayco.com Bombay Company
www.childrenshospital.org/ Boston Children’s Hospital
www.channela.com ChannelA
www.compUSA.com CompUSA
www.dakinfarm.com Dakin Farm
www.datatek.com/datamall Datanet Marketplace
www.davidjones.com.au David Jones
www.decathlon.fr Decathlon
www.dell.com Dell
www.dixons.co.uk Dixons
www.ebauer.com Eddie Bauer
www.ebstore.com Electronics Boutique
www.fine.com Fine.com
www.foreyes.com For Eyes
www.gw2k.com.au/index_content.htm Gateway 2000
www.globalproshop.com Global ProShop, Inc.
www.globaltrader.com Global Trader
www.worldport.com/gvstore Global Village
www.godiva.com Godiva
www.holtoutlet.com/holtoutlet/default.asp Holt Education Outlet
www.horseplay-online.com Horseplay Online
www.hbc.com Hudsons Bay
www.incapc.com Inca PC
www.botanichealth.com Indiana Botanic Gardens
www.homelite.com John Deere – Homelite
store.learningco.com Learning Company
gifts.marriott.com Marriott Gift Certificates
www.foolmart.com/market/main.asp Motley Fool
www.opb.org Oregon Public Broadcasting
www.pb.com Pitney Bowes
www.racerpc.com Racer PC
www.reba.com Reba McIntyre
www.rlschreiber.com RL Schreiber
www.roadrunnersports.com Road Runner Sports
www.ronjons.com Ron Jon Surf Shop
www.scanpav.com Scandinavian Pavillian
www.shopireland.com Shop Ireland
www.shoppersuniverse.com Shoppers Universe
www.seidlers.com Seidlers Jewelers
www.skymall.com SkyMall
www.swspectrum.com Software Spectrum
shopping.sympatico.ca/sgolf/default.asp Stincor Golf Shop
www.techpub.com Technomic Publishing Company
www.tesco.co.uk Tesco Grocers
www.fab4store.com The Fab4 SuperStore
www.towerrecords.com Tower Records
www.tipc.com Travel Information & Planning Company (TIPC)
www.trinityzone.com TrinityZone
www.truetunes.com/ True Tunes
www.ullapopken.com Ulla Popken
store.universalstudios.com Universal Studios
www.unistudiosauction.com/fstHome.asp Universal Studios Online Auction
www.worldport.com US Web Worldport Mall
www.wa.gov/wsp/wsphome.htm Washington State Patrol
www.wineaccess.com WineAccess
www.gettoys.com www.gettoys.com
www.xtras.com Xtras
————————————————————-
TABLO 2

SET PROTOKLÜNÜ İMZALAYAN ŞİRKETLER

AOL Primehost
ANS Communications
BBN Corp.
Epoch Internet
Hiway Technologies
Internet Servers, Inc.
pcbank.net
PSINET, Inc.
SimpleNet
TABNet
ValueWeb
Litronic, Inc.

————————
Uygulama Geliştiriciler

Browsers şirketleri

Microsoft
Netscape

E-Mail şirketleri

Banyan Systems

ConnectSoft

Coordinate

Frontier Technologies

LJL Enterprises

Netscape

OpenSoft

SSE şirketleri

Worldtalk

Internet Catalog

iCat Corporation
Push Technology
BackWeb
Marimba, Inc.
Remote Access
Symantec

Secure server şirketleri

Advanced BusinessLink
America Online
Apple Computer
Beyond Software
C2Net Software, Inc.
Compuserve/Spry
Computer Software Manufaktur
Connect
Control Data Systems
Frontier Technologies
FTP Software
GLACI
Gradient
IBM
I/NET
Information Builders
Information Hyperlink
The Internet Factory
Lotus Development
Luckman Interactive
Microsoft
Nanoteq
NetCentric
Netscape
Novell
OpenConnect
Open Market
Oracle
O’Reilly & Associates
Preview Software
Process Software
Quarterdeck
r3
Radnet
Roxen
SilverStream Software
Sirius
Sterling Software
Stratus
Tandem
Tektonic Software
Tempest Software
Thawte Consulting
Transarc
Unwired Planet
Wall Data

SET kontrol şirketleri

CyberCash
Maithean
RSA Data Security
Terisa Systems
VeriFone

VPN/Firewall Şirketleri

Aventail Corporation
DASCOM
Security-7, Ltd.
V-ONE

TABLO 3
Pandora ile yaptığım sanal söyleşi

“”Ne kadar işlem hacmi internetten yurutuluyor?””
“”Bu işlem hacmi şirketin toplam hacminin yüzde kacı?””
“”toplam kac hit alıyorlar?””

Bu 3 soruya ya cevap alamazsınız ya da doğru cevap alamazsınız. Ticaret bu.
Biz Pandora olarak sadece satış ve tanıtım amaçlı olarak internet’i
kullanmıyoruz. Kendi intranetimiz ve internet üzerinden şubeler bazında
koordinasyon ve idari işleri yürütmeye çalışıyoruz.
Internet’ten satış ise toplam iş hacmimizin henüz çok küçük bir payıdır ve
Türkiye için bu 3 sene için de böyledir.

“”www adresleri?””
http://www.pandora.com.tr/

“”securiy icin ne kullanıyorlar?””
SSL

“”ne kadar guvenli?””
Bu SSL için internet üzerindeki draft textlerde yazdığı kadar. Biz de
onların yalancısıyız.

“”ve genel bir bilgi?(bir alışveriş işlemi nasıl gerçekleştiriliyor)””

Pandora web sitesi sayflarının %90’ı dinamiktir. Yani bir veritabınına
bağlıdır. Herhangi bir kitap alınmak istendiğinde “”sepet”” simgesi ya da
kitap adı tıklanarak “”alışveriş sepeti”” tabir ettiğimiz alana aktarılır.
Müşteri sepetinde biriktirdiği ürünleri almak istediğinde “”Tamam Ödüyorum””
düğmesini tıklar ve ödeme şekli ve adres türündeki şahsi bilgilerini, hediye
paketi gönderip göndermek istemediğini security seçeneğini kullanarak ya da
kullanmayarak sipariş verir. Her sipariş sonrası siparişin detayı müşteri
email adresine gönderilir. Müşteriden bir itiraz gelmez ise sipariş merkez
veritabanına geçirilir ve mal teslimi kapıya yapılır.
Müşteri sistemden ikinci kez alışveriş yapmaya kalktığında şahsi bilgilerini
yeniden vermek durumunda kalmaz, sistemin verdiği müşteri no ve email adresi
ile alışverişini hızlı bir şekilde yapabilir.

teşekkürler

———————-
Tunç Özdoğan tunc@pandora.com.tr
Pandora Ltd. http://www.pandora.com.tr

TABLO 4

Tradenet Genel Müdürü Ziya ERDEM ile yaptığım görüşme:

Kimler yapıyor?

Turkiyedeki Elektronik Ticaret calismalari icerisinde hemen hemen tum ISP ler yer almak icin calisiyor. Ancak Bu isleme gonullu sirketler cok dusuk sayida. Ornegin, list 2000 bir projesi var, Superonline in super plaza projesi var. Carmikli gurubunun projeleri var. Migros elektronik ticaret’e basladi. Sayilari cogaltilabilir. Bizim projelerimiz icerisinde, Ata Menkul Kiymetler A.S. nin sanal subesi, Spectrum un sanal magazasi, Marks&Spencer ( calismalarimiz devam ediyor) Universal sigorta veya Universal Hayat projelerimiz devam ediyor. Elektronik Ticaret deyince sadece bir urunun son kullaniciya satysy anlasilmamali. Ysletmeler arasi bilgi paylasimi ve mabu dogrultuda maddi kazanc Elektronik Kazanc icerisinde degerlendirilmeidir.

Ne kadar işlem hacmi internetten yurutuluyor?

Turkiye de bu tur rakamlara ulasmak cok zordur. Ancak Ata Menkul ornegini alacak olursak, aylik islem hacmi bir onceki aya gore iki misli artarak devam etmektedir.

Bu işlem hacmi şirketin toplam hacminin yüzde kacı?

Yuzde rakamlarina henuz varamadi, isin cok basindayiz ve kat edilecek cok yol var.

www adresleri?
toplam kac hit alyyorlar?
Tradenet in Kasim ayi hit 70000 dir ve 9000 kisidir

securiy icin ne kullanyyorlar?

Firewall
ne kadar guvenli?
%99

ve genel bir bilgi?(bir alyşveriş işlemi nasıl gerçekleştiriliyor)

Gercek magazalarda uygulanan sistemin aynisi uygulaniyor. Magazaya giriryorsunuz, alisveris sepetiniz var departmanlari dolasiyorsunuz, alacaginiz urunu sepetinize koyuyorsunuz, alisveris bitince kredi karti ile odeme yapiyorsunuz.

Istanbul Ticari Bilgisayar Agi
Uretim Pazarlama ve Tic. A.S.

Ziya Erdem
Genel Mudur

http://www.tradenet.com.tr

Tel : +90 212 236 34 45
Fax : +90 212 236 34 47

Bir ufak söyleşi daha (biraz daha teknik)

1) Türkiye’de online credit card verification yapan banka var mi? Yapacaklar
mi? hangileri çalisiyor?
[Ziya ERDEM] Online verification yapan banka su an icin yok. Bizim Spectrum icin anlasmaya vardigimiz bir banka var fakat Spectrum henuz satisa baslamadigi icin sistem kullanilmadi. Bunun disinda SET protokolu cercevesinde online verification calismalari devam ediyor.
2) 128 Bit encryption neden sadece USA’de geçerli? Amerika bunu neden
yasakladi? nasil kontrol ediyo?
[Ziya ERDEM] Sadece USA de gecerli idi. Onlarin devlet politikasi nedeniyle. Ancak yaklasik 1 yildir 128 bit encryption’in USA disina dagitimina izin veriliyor. Ornegin Turkiye’de Garanti Bankasi Internet bankaciligini 128 bit encryption kullanarak gerceklestiriyor.
3) Bir baska ülkede biri 128 bit encryption kullanirsa veya e-commerce suçu
islerse suçu isledigi yerde mi yoksa server’in oldugu yerde mi yargilanir?
Ziya ERDEM] Hukuksal yaptirimlar uzerine tartismalar hala devam ediyor. Ancak uzerinde mutabik kalinan konu sucun islendigi ulkede yargilanmasidir. USA de eyalet kanunlari eyaletlere gore degistigi icin federal suc kapsamina sokularak sucun nerede islendigine bakilmaksizin yargilamalaryapilmistir. Bu sistemi USA tum dunyaya yayginlastirmaya bakiyor. Boylece Turkiye’deyken yurdisinda bir suc islerseniz sucu islediginiz ulke kanunlarina gorede yargilanabileceksiniz.
4) Türkiye’de e-commerce hakkinda bir yasa veya yasalar var mi?
[Ziya ERDEM] Turkiye’de istim arkadan gelmekte. E commerce icin bizim yaptigimiz incelemelere gore her hangi bir yasa yok. Ancak e commerce olmasi normal ticari yasalarin cignenebilcegi manasini tasimaz. Bu nedenle Ticaret hukuku ile ilgili tum yaptirimlar ve diger yasalar e commerce icinde gecerlidir. Dolayisiyla e commerce ile ilgili cok da detay bir yasa calismasi yapilmasi geregi olduguna inanmiyorum. Gunun kosullarina gore bazi guncellemeler ve ayarlamalar yapilsa yeterli olur gorusundeyim.
5) Bu mail içinde dergide kullanmamin sakincali olacagi bilgiler var mi?
[Ziya ERDEM] Yok.

Istanbul Ticari Bilgisayar Agi
Uretim Pazarlama ve Tic. A.S.

Ziya Erdem
Genel Mudur

http://www.tradenet.com.tr

Tel : +90 212 236 34 45
Fax : +90 212 236 34 47

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir