Netiket

Geçen hafta Okan Bayülgen’in program konuğuydum. Her ne kadar ana konuşma konumuz “nasıl bir cumhurbaşkanı?” sorusuna cevap bulmak olsa da konu döndü dolaştı, konukların birinin sorduğu soru ile internetin etik değerlerine geldi. Aynı hafta içinde princeton universitesinde tez hazırlayan bir öğrenciye yardım için konuştuğumda, daha önce konuştuğu kişilerden, internet hukukunun oluşmamasının internet ahlakının yani etik değerlerinin oluşmamasına bağladığını öğrendim.
Medya takip şirketi, köşemin isminin bir gazetede Ayşe Özek Karasu hanım tarafından açıklandığı bilgisini verince yazıya bir göz gezdirdim. Ayşe hanım netizen kelimesini açıklama gereği duymuştu.
Bu üç konu beni ziyadesi ile üzdü. BTK ve TİEK rakamlarına göre ülkenin yarısı intenet kullanıyor ve internet vatandaşı ne demek, internet ahlakı nasıl birşey kimse bilmiyor. Bu son derece üzücü bir durum.
Efendim ben burada anlatmayı gerekli bulmamıştı ama sanıyorum bir kavramlar üzerinden geçme gerekliliği var. Netizen, citizen ve net kalimesinin birleşiminden oluşan bir kelime. İnternet vatandaşı anlamına geliyor. İnternet vatandaşının ne anlama geldiği yada gelmesi gerektiği ise ayrı bir yazı konusu bugün burada ona değinmek istemiyorum. Sadece bir vatandaşlık evrensel anlamda eşit hakkı gerektirir. Yani bütün internet vatandaşları eşittir diye bir başlığı düşünme konusu olarak ortaya koymak istiyorum. Netiket ise aynı mantıkla internetin neti ile etik yani ahlak kelimesinin birleğiminden oluşur. Yazılış farkları olsa da bu iki kelimenin ingilizcesi de bu şekilde okunur. İnternette bir ahlak var mıdır?
Yok diyenlerin ana argümanı, ahlakın olduğu yerde fake ( sahte ) profillerin olmayacağı yolunda. Fake profil bir kişinin olmadığı bir kişi tavrına bürünmesi onun gibi davranıp onun ismini vermesidir ve dolandırıcılıktır. İsterseniz Taksim meydanında kendinizi cumhurbaşkanı olarak tanıtın, isterseniz internette, her halükarda bu dolandırıcılıktır, suçtur. Ancak ahlaksız insanlar var diye bir ortam hepten ahlaksız olarak ithem edilemez. Eğeröyle olsaydı dünyayı da tamamen ahlaksız bir yer olarak tanımlamak gerekirdi. Bu ise kabul edilebilir bir tüme gelim yöntemi değil, olamaz. Peki fake profilleri ne yapacağız?
Geçen gün Doğuş Üniversitesinde tam bir günlük bir eticaret konferansına moderatörk yaptım. EticaretSem’in bu organizasyonunda Türkiye’nin eticaret konusundaki en etkin isimleri konuştu. Aras kargodan, Endeavor’a Gittigidiyor’dan Paypal ve PayU gibi ödeme sistemlerine kadar birçok marka eticaret konusunda düşüncelerini belirtti. Konu fraud yani kredi kartı dolandırıcılığına gelince bankaların önlemleri konuşuldu. Kimse bu sorundan dolayı eticareti dolandırıcı yatağı ilan etmedi. Bankaların bu durumla nasıl başa çıktıkları, bununla yaşamayı nasıl öğrendikeleri anlatıldı. Zaten zeka da bulunulan ortama ayak uydurabilme sanatıdır ki; işte eticaretin zekası ve başarısı buradan gelmektedir. Aynı durum bu sahte hesaplarla uğraşmak durumunda olan kolluk kuvvetleri için de geçerlidir. Güvenlik sağlamak için herkese kanun kaçağı muamelesi yapmak sadece beceriksizlerin kullanacakları bir yöntemdir. Netiket
Bunlara rağmen bir internet etiğinin yıllardır oluştuğunu görüyoruz. Ufuk Güldemir’in ilk açtığı haber sitesinde bütün yazıların prompterdan çıkmış gibi büyük harf olduğunu görünce, sitenin webmasterını aramıştım. Konuyu anlattığımda ilk yorum “valla abi çok haklısın amabu derdimi anlatamıyorum” olmuştu. Aradan geçen sürede o site de bu etik kurallarını öğrendi. Bunlara göre bir düzen sahibi oldu.
Seksenlerin sonlarında ilk kişisel bilgisayarımı aldım. O tarihten sonra çevremdeki birçok kişiye önce bilgisayarı anlattım sonra da bilgisayardan bağımsız interneti ve kültürünü anlattım. Çok yakınlarımda olanlar bile bazen buradaki ahlak kurallarını yıllar içinde çevreden görerek öğrendi ne yazıkki.
Ben ise netiket konusunu doksanlardan beri yazıyor bir külliyat oluşturmaya çalışıyorum. İlk yazdığım kitaba amazon.com’da netiket diye arama yaptığınızda ulaşabilirsiniz. Kitabın ikinci baskısı ve kindle versiyonuna ise amazon.com’da Atıf Ünaldı yazarak ulaşabilirsiniz. En son yazılanlara ulaşmak içinse http://www.tinyurl.com/netiketnedir adresini kullanabilirsiniz. Ayrıca sitemde de sosyal medya ahlakı gibi yeni konular bulunuyor.