Dil teknolojinin tehdidinden teknoloji ile kurtulur

Facebook birkaç gün önce bir yeni teknolojiye yatırım yaptı. 2 milyar dolara Oculus firmasını satın aldı. Oculus firması bir virtual reality şirketi. Takıyorsunuz gözünüzün etrafını kapatan bir gözlüğü (hoş gözlükten çok, koca bir ekran) bütün dünyayı gerçek olmayan (bu sanal dünyadan) görüyorsunuz. Sahi bir anda aklıma geldi, sanal gerçeklik ile sanal âlem aynı şey mi?

Bir köşe yazarı olarak her ne kadar bazılarına göre görevim olsa da, yeni teknolojilerin isimlerinin Türkçeleştirilmesi konusuna genelde karışmamaya çalışırım. Öyle ya koskoca Türk Dil Kurumu’nda bu konuyla ilgili yıllardır koca bir akademisyen ordusu çalışırken, benim çalışmamam gerekir. Hatta yeni çıkan bir teknolojiyi hemen Türk Dil Kurumu’nun sitesinde araştırıp bulabiliyor olmam gerekir. Ancak ne yazık ki; gerçek hayat böyle gelişmiyor. Yıllardır Türk Dil Kurumu’nun bu çevirileri ya görmezden geldiğini ya da olması mümkün olmayan şekle getirdiğini gördük.

İşte internete çok yanlış şekilde atfedilen sanal âlem kelimesi de bu boşlukta, laubalilik içinde oluşturulmuş bir kelimedir. Belki bir kısmınız çeviri hatalı olursa ne olur diye düşünüyor olabilirsiniz. Genel olarak yazılarımdaki fikir karşı tarafa ulaşmışsa dil gereğini yapmıştır diyen ben bile, bu konuda yanlış bilginin özellikle yarım yamalak konuyu bilen kişiler tarafından nasıl anlamsız yerlere çekildiğini gördükten sonra, bu konuda tavrımı değiştirip bu yazıyı yazmak zorunda kaldım.

Eminim birçoğunuz gazetelerde “Ortam sanal, suç gerçek” manşetini en az bir kere okumuşsunuzdur. İşte interneti sanal âlem diye tanımlayınca ortaya böyle garip bir mantık çıkıyor.

İnternete sanal demeyelim de ne diyelim?
İnternet kelimesi var olmadan önce William Gibson’ın neuromancer kelimesi bağlı bilgisayarları “cyberspace” kelimesi ile tanımlamıştır. Burada Cyber siberi tanımlamakla birlikte, kitabı okursanız space ise uzay yerine mekanı tanımlamaktadır. Yani sanal âlem diye yanlış çevirilmiş kelimenin aslı sibermekandır.

Böyle konuşulduğunda daha da anlamlı olduğunu ve virtual reality (yani sanal gerçeklik) ile alakası olmadığını görebileceksiniz.

e-devlet nasıl bir Türkçeleştirme
Bu tip büyük çeviri hatalarından oluşan anlam kaymalarından biri de e-government kelimesidir. Türkçesi e-devlet olmuş ve ne yazık ki halkın diline yerleşmiştir. Halbuki devlet, state kelimesine denk gelir. Burada vurguyu arttırmak için yapılan ilginçlik büyük bir algı sorununu da beraberinde getirmektedir.

Gerçeklik hiç arttırılır mı?
Bu konunun en yeni örneklerinden biri de, google’ın yeni gözlüğü ile hayatımıza girecek olan bir teknoloji. Bu teknolojide kamera bir gerçekliği çekip üzerine kendi yorumlarını ekliyor. Bunun en güzel görselleştirilmiş şeklini Terminator filminde robotun gözünden gördüğümüz sahnelerden hatırlarsınız. Karşıdaki objenin bilgisayarca algılanan özellikleri burada görünür. İşte bu teknolojiye augmented reality diyoruz. Türkçesi ise oldukça değişken… Bilişim basını arttırılmış gerçeklik diyor, eklenmiş gerçeklik diyenler de var. Viko elektrik ürünlerinin basın bülteninde benim de çok sevdiğim şekilde zenginleştirilmiş gerçekliği gördüm. Augmented kelimesi tıpta, psikolojide de kullanılıyor. Onlar ise desteklenmiş demeyi tercih ediyor.

Ben bu kelimeye sözlük çalışmaları ile övünen Türk Bilişim Derneği’nin sitesinden baktım, giriş yapılmamıştı.

Bu sorun sadece bilişim sektöründe mi var?
İletişim konusunda fikirlerine itibar ettiğim bir büyüğümün bir konuşmasında bu konuyu uzun uzun anlattığını hatırlıyorum. O zaman bir anda yalnızlığım geçmiş kendimi tek hissetmekten kurtulmuştum. Non Govermental Organization’ın Türkçeye Sivil Toplum Örgütü olarak çevrilmesinden yakınmıştı. İletişim alanında yarım saatlik bir konuşmada böyle yanlış çeviriler yüzünden anlam kaymaları olan çok kelime çıkarmıştı.

Peki TDK ne yapsın?
Geçen hafta Ankara’da bir kamu kuruluşunda bu konu açıldığında bana peki hocam TDK ne yapsın diye sordular. Ben Türkçeleştirmenin bir savaş olarak ele alınması gerektiğini düşünüyorum. Aklıma hacker eğitimlerinde de çokça kullandığımız bir söz geliyor

“hattı müdafaa yoktur sathı müdafaa vardır, o satıh bütün vatandır”

TDK bu nedenle speech recognition engin konusunda çalışmalıdır. Bunu da dilbilimcilerle yapmalıdır. Dilin algoritması ortaya çıkmadan dilimizi bir makineye öğretemeyiz. Robot çağında bu dil ölüp gider!

Yayınlayan

Atif Unaldi

Setting up the BBS system enabling the communication of two persons over telephone lines when he was a student at the Physics Department at the Bosphorus University, Atıf Unaldı established the first Internet connection in Turkey. He achieved a “first of its kind” type project again in Turkey by making an Internet and information program at Radio D (Radio Club) named “Farenin Kuyrugu” (The Tail of the Mouse) between 1992-1994. In 1994, he prepared, presented and produced a nightly live show,”RadyoNet”, appearing five weekdays on Kanal D. This was the first program consisted of live computer pictures from beginning to end. Atıf Unaldı was the General Director of the first Internet server in Turkey, Anadolu.Net, between 1994-1996. Being the supervisor of the World Air Games I in 1996 and 1997, he registered the sportsmen into the games over the Internet and Intranet. In 1998, he also became the Internet supervisor of the Sabah Group, and worked as a consultant in the project to sell Sabah Kitapları (Sabah Books) over the Internet. In the same year, he continued to write at his column (Yeni Ufuklar-New Horizons) in the .Net magazine, which was a publication of the Milliyet Group. In 1999, he was appointed as the webmaster in Ihlas.Net, and he also designed and administered it. In the very same year, he wrote at a column in an IT magazine, Pcweek of the Sabah Group. In the meantime, founding a web-design company, Artmedya, Unaldı prepared an Internet magazine talk show program for BRT, GeceNet, which he presented with Romina Ozipekci. Later, continuing to write in his column in the magazine, Canteen of the Aksam Group, Atıf Unaldı gave web-design lectures in the Ceramic Department of the IU. Leaving his position in Canteen upon the establishment of the Interporbil Group, Unaldı has been a columnist in the economy magazine, EkoTimes. At the moment, Atıf Unaldı is the columnist in the Computerlife magazine. He has been also a columnist in Finansal Forum newspaper every Wednesday. Being the brand consultant of Buybye.com, Unaldi produced and presented a programme, TRON, in Technology Channel. As of December 2004, becoming the IT Director of Star Media Group, Unaldi carried out the editorship of STARTEK supplement of Star newspaper. Currently being the Internet Director of Kanal D and Star Tv, Unaldi also produces the Technorock programme in Rock Fm. Being one of the founders of the group called Sitebuilders supported by Microsoft, Unaldı has been organising conferences, seminars and panels concerning “Web-design”, “mobile Internet”, “e-trade” and “advertisement in the Internet” with the group. The group has been successfully providing the persons and organisations with its free educational studies. Published Books 2006 Netizen ( Internet Dictionary ) The contests he participated as a juryman: 2002 - Altın Örümcek Web Contest 2003 - Altın Örümcek Web Contest 2004 - Grafi2000 Flash Animation Contest 2004 - Altın Örümcek Web Contest 2005 - Altın Örümcek Web Contest 2006 - Web Marketing Assotion - Web Awards His published articles: The Structuring of the Internet in the Information Society of Turkey, Yeni Turkiye Dergisi (The New Turkey Magazine), March 1998 Web-design criteria, Yıldız Technical University Publication, 1994 Conferences, Seminars and Professional Activites: 1999 - Informing the sitebuilders and e-trade and web-design seminars in Microsoft headquarters (Istanbul) 1999 - Web-design, e-trade, Media Technologies seminars within Microsoft (Ankara, Istanbul, Izmir, Konya, Antalya) 2000 - e-trade seminars within Kosgeb (Ankara) 2000 - e-trade seminars in the Fatih University (Ankara) 2000 - The Bilgi University Internet seminars (Speakers: Microsoft Turkey General Director Sureyya Ciliv, Atıf Unaldı) 2000 - Within the framework of the IT 2000 activities, e-trade and web design seminars (Istanbul) 2003 - PRCI Turkiye (Istanbul) 2003 - Wireless Forum ( İstanbul) 2003 - ODTU ( Ankara ) 2003 - Mobiliz.biz ( İstanbul ) 2004 - PRCI ( İstanbul) The softwares he translated: 1996 - Windows Commander 2000 - Babylon Internet Dictionary 2002 - Sitepublisher Softwares: 1992 - The installation of two radio automation systems (Radyo Kulup and Radyo C) (1995) 1994 - The software of two computer programs (Crossword and Puzzle) which were played with the participation of the television audience at Kanal 6 television. 1996 - The Turkish version of a program called Windows Commander 1998 - A computer software enabling the automation of the TV advertisement department The organisations he is the member of: WSP (Web Standards Project) A global organisation Sitebuilders Microsoft ASP Guilt A world organisation Isoc (Internet Society) A world organisation Mobiliz.biz Mobile Advertising Platform CehTURK