Netiket

Geçen hafta Okan Bayülgen’in program konuğuydum. Her ne kadar ana konuşma konumuz “nasıl bir cumhurbaşkanı?” sorusuna cevap bulmak olsa da konu döndü dolaştı, konukların birinin sorduğu soru ile internetin etik değerlerine geldi. Aynı hafta içinde Princeton Üniversitesi’nde tez hazırlayan bir öğrenciye yardım için konuştuğumda, daha önce konuştuğu kişilerden, internet hukukunun oluşmamasının internet ahlakının yani etik değerlerinin oluşmamasına bağladığını öğrendim.

Medya takip şirketi, köşemin isminin bir gazetede Ayşe Özek Karasu hanım tarafından açıklandığı bilgisini verince yazıya bir göz gezdirdim. Ayşe hanım Netizen kelimesini açıklama gereği duymuştu.

Bu üç konu beni ziyadesi ile üzdü. BTK ve TİEK rakamlarına göre, ülkenin yarısı internet kullanıyor ve internet vatandaşı ne demek, internet ahlakı nasıl bir şey kimse bilmiyor. Bu son derece üzücü bir durum.

Efendim ben burada anlatmayı gerekli bulmamıştım ama sanıyorum bir kavramlar üzerinden geçme gerekliliği var. Netizen, citizen ve net kelimesinin birleşiminden oluşan bir kelime. İnternet vatandaşı anlamına geliyor. İnternet vatandaşının ne anlama geldiği ya da gelmesi gerektiği ise ayrı bir yazı konusu, bugün burada ona değinmek istemiyorum. Sadece bir vatandaşlık, evrensel anlamda eşit hakkı gerektirir. Yani bütün internet vatandaşları eşittir diye bir başlığı düşünme konusu olarak ortaya koymak istiyorum. Netiket ise aynı mantıkla internetin neti ile etik yani ahlak kelimesinin birleşiminden oluşur. Yazılış farkları olsa da bu iki kelimenin İngilizcesi de bu şekilde okunur.

İNTERNETTE BİR AHLAK VAR MIDIR?
Yok diyenlerin ana argümanı, ahlakın olduğu yerde fake ( sahte ) profillerin olmayacağı yolunda. Fake profil bir kişinin olmadığı bir kişi tavrına bürünmesi onun gibi davranıp onun ismini vermesidir ve dolandırıcılıktır. İsterseniz Taksim Meydanı’nda kendinizi cumhurbaşkanı olarak tanıtın, isterseniz internette, her halükârda bu dolandırıcılıktır, suçtur. Ancak ahlaksız insanlar var diye bir ortam hepten ahlaksız olarak itham edilemez. Eğer öyle olsaydı dünyayı da tamamen ahlaksız bir yer olarak tanımlamak gerekirdi. Bu ise kabul edilebilir bir tüme gelim yöntemi değil, olamaz.

PEKİ FAKE PROFİLLERİ NE YAPACAĞIZ?
Geçen gün Doğuş Üniversitesinde tam bir günlük bir eticaret konferansına moderatörlük yaptım. EticaretSem’in bu organizasyonunda Türkiye’nin eticaret konusundaki en etkin isimleri konuştu. Aras Kargo’dan, Endeavor’a Gittigidiyor’dan Paypal ve PayU gibi ödeme sistemlerine kadar birçok marka eticaret konusunda düşüncelerini belirtti. Konu fraud yani kredi kartı dolandırıcılığına gelince bankaların önlemleri konuşuldu. Kimse bu sorundan dolayı eticareti dolandırıcı yatağı ilan etmedi. Bankaların bu durumla nasıl başa çıktıkları, bununla yaşamayı nasıl öğrendikeleri anlatıldı. Zaten zekâ da bulunulan ortama ayak uydurabilme sanatıdır ki; işte eticaretin zekâsı ve başarısı buradan gelmektedir. Aynı durum bu sahte hesaplarla uğraşmak durumunda olan kolluk kuvvetleri için de geçerlidir. Güvenlik sağlamak için herkese kanun kaçağı muamelesi yapmak sadece beceriksizlerin kullanacakları bir yöntemdir.

NETİKET
Bunlara rağmen bir internet etiğinin yıllardır oluştuğunu görüyoruz. Ufuk Güldemir’in ilk açtığı haber sitesinde bütün yazıların prompterdan çıkmış gibi büyük harf olduğunu görünce, sitenin webmasterını aramıştım. Konuyu anlattığımda ilk yorum “valla abi çok haklısın ama bu derdimi anlatamıyorum” olmuştu. Aradan geçen sürede o site de bu etik kurallarını öğrendi. Bunlara göre bir düzen sahibi oldu.

Seksenlerin sonlarında ilk kişisel bilgisayarımı aldım. O tarihten sonra çevremdeki birçok kişiye önce bilgisayarı anlattım sonra da bilgisayardan bağımsız interneti ve kültürünü anlattım. Çok yakınlarımda olanlar bile bazen buradaki ahlak kurallarını yıllar içinde çevreden görerek öğrendi ne yazık ki.

Ben ise netiket konusunu doksanlardan beri yazıyor bir külliyat oluşturmaya çalışıyorum. İlk yazdığım kitaba amazon.com’da netiket diye arama yaptığınızda ulaşabilirsiniz. Kitabın ikinci baskısı ve kindle versiyonuna ise amazon.com’da Atıf Ünaldı yazarak ulaşabilirsiniz. En son yazılanlara ulaşmak içinse http://www.tinyurl.com/netiketnedir adresini kullanabilirsiniz. Ayrıca sitemde de sosyal medya ahlakı gibi yeni konular bulunuyor.