Pazar okuması : Muammer’den

66. SONE

Vazgeçtim bu dünyadan tek ölüm paklar beni,
Değmez bu yangın yeri, avuç açmaya değmez.
Değil mi ki çiğnenmiş inancın en seçkini,
Değil mi ki yoksullar mutluluktan habersiz,
Değil mi ki ayaklar altında insan onuru,
O kızoğlan kız erdem dağlara kaldırılmış,
Ezilmiş, horgörülmüş el emeği, göz nuru,
Ödlekler geçmiş başa, derken mertlik bozulmuş,
Değil mi ki korkudan dili bağlı sanatın,
Değil mi ki çılgınlık sahip çıkmış düzene,
Doğruya doğru derken eğriye çıkmış adın,
Değil mi ki kötüler kadı olmuş Yemen’ e
Vazgeçtim bu dünyadan, dünyamdan geçtim ama,
Seni yalnız komak var, o koyuyor adama.

William SHAKESPEARE
Çeviri : Can YÜCEL

Yöneticinin yapay zeka rehberi

Yapay zeka hakkında bildiğinizi sandığınız her şeyi unutun. Size hap şeklinde kısa bilgilerle hem işletmeniz hem de kendiniz için en kolay şekilde kullanabileceğiniz hap bilgiler vereceğim.

Önce biraz ukalalık yapılacak bilgi.

Yapay zekâ, bir bilgisayarın veya bilgisayar kontrolündeki bir robotun çeşitli faaliyetleri zeki canlılara benzer şekilde yerine getirme kabiliyeti.

Bu ansiklopedik bilgi yapay zekadan çok sibernetik bilimini anlatıyor. Sibernetik biliminin atası ise malumunuz benim deyişimle Ebû’l İz popüler söylemi ile Cezeri. Tam ismi ile Ebû’l İz İsmail İbni Rezzaz El Cezerî. Sergisi Uniq Exop’da 29 Nisan’a kadar açık mutlaka gidin.
Yapay zekaya dönecek olursak, yine aynı kaynak şöyle yazıyor.

Bir bakış açısına göre, programlanmış bir bilgisayarın düşünme girişimi gibi görünse de bu tanımlar günümüzde hızla değişmekte, öğrenebilen ve gelecekte insan zekâsından bağımsız gelişebilecek bir yapay zekâ kavramına doğru yeni yönelimler oluşmaktadır.

Yani diyor ki; yapay zeka terimini biz eskiden algoritmayı tanımlamak için kullanıyorduk ama “deep learning” ve “cognitive learning” (bilişsel öğrenme kavramı çıkınca yapay zeka bunu anlatmaya başladı. Yani 80’lerde yapay zeka denilen şeyle şu an yapay zeka diye tanımlanan şey arasında farklılık var. Yapay zeka algoritmayı anlatırken işlem gücü, şimdi ise bilgi derinliği ve doğruluğu önemli. Yine o dönemde işlem gücünü arttırmak için donanıma yükleniyorduk şimdi ise bilişsel öğrenme için doğru veri setlerini vermemiz gerekiyor.
Yine aynı kaynak:

Bu yönelim, insanın evreni ve doğayı anlama çabasında kendisine yardımcı olabilecek belki de kendisinden daha zeki, insan ötesi varlıklar meydana getirme düşünün bir ürünüdür. Bu düş, 1920’li yıllarda yazılan ve sonraları Isaac Asimov’u etkileyen modern bilim kurgu edebiyatının öncü yazarlarından Karel Čapek’in eserlerinde dışa vurmuştur. Karel Čapek, R.U.R adlı tiyatro oyununda yapay zekâya sahip robotlar ile insanlığın ortak toplumsal sorunlarını ele alarak 1920 yılında yapay zekânın insan aklından bağımsız gelişebileceğini öngörmüştü

Yani denizaltı için Jules Verne ne ise robot ve kavramın beyni olan yapay zeka için Čapek odur.
Son iki cümle ile konu hakkındaki teknik bilgiyi bitireceğim. Cognitive yani bilişsel öğrenme ve deep learning kavramları nasıl algoritma oluşturduğumuzu anladığımız zaman ortaya çıktı. Yani algoritmanın algoritması. Bunu neden söylüyorum? Eğer algoritmanın algoritmasını bulabiliyorsak, başka her şeyin de algoritmalarını bulabiliriz. Aşk gibi, var olma nedenimiz gibi….
Peki yapay zekayı işletmemiz için ne zaman kullanmalıyız?
Teknoloji şirketi yöneticisiyseniz bu maddeyi hiç boşuna okuyarak zaman kaybetmeyin. Zaten o süreç çoktan başladı. Ürünlerinizin içinde küçük yapay zeka parçacıkları kullanma zamanınız gelmiştir. Vestel, Casper reklamlarında son tüketici bile bunun farkına vardı. Üretim sürecinde birçok alanda işinizi yapay zekaya teslim etme imkanı çok yakında oluşacak mutlaka takipte olmak lazım. Her sektörü incelem imkanımız yok ama yapay zekayı işletmenizde hangi alanlara sokmanız gerektiği konusunda size rehber olacak bir zincir var. Önce ürününüze bakmalısınız. İkinci sırada üretim süreçleri. Üçüncü sırada otomasyon sistemleri ve devamında pazarlama ve yönetim geliyor.
Otonom yapay zeka danışmanlar
Danışmanların size yaşattığı sorunları yaşatmazlar. Siz bırakıp gitmezler, tahminleri önsezilere değil açıklanabilecek hesaplara bağlıdır. Kehanette bulunmazlar. Ayrıca bu topraklarda çokça yaşandığı gibi yönetime ortak olmazlar, sadece danışmanlık verir çekilirler.
Satın almada yapay zeka
Tedarik zinciri yönetimi ve satın almalarda yapay zeka çok iyi bir kaynaktır. Tek başına süreci yönetebilir. Hatta bu ikiliye bir de insan kaynaklarını ekleyebiliriz. Bu sayede insan kaynakları departmanları iş yükünden kurtulup yetenek avına çıkma imkanını bulacaklardır. Bu da headhunter maliyetlerinizi düşürmenize yardımcı olur.
Risk Yönetiminde yapay zeka
Yatırımlarınızı yönetmek, tavsiyeler almak ve hesaplanmış öngörülerden yararlanmak için yapay zeka kullanmak bazen büyük kar marjlarına ulaşmanızı sağlar. Artık işletmelerimizin her alanında güvenli sulardan çıkmayı tavsiye ederken yatırımların da belli oranlarda yönetebilir riskler alması doğru olacaktır. İşte bu riskleri yapay zeka aracılığı ile yönetmek, risk yönetimini de kolaylaştıracaktır.
Sonuç olarak yapay zeka çağı iş hayatımıza aslında yaklaşık onlarca yıldır girmiş durumda. Bunu borsadaki hızlı işlemlerde çok net görebiliyoruz. Ancak son dönemde yapay zeka artık kobilerin kullanımına bile inecek kadar demokratikleşmiş durumda. Bu nedenle artık c-level’ın yapay zekayı kendi işinde nasıl kullanacağını düşünmesinin zamanı geldiğini düşünüyorum.

İnternetin tarihi, hayata ve siyasete etkisi

Geçen hafta Bilgi Üniversitesinde Emeritus Profesör Dr. Haluk Şahin’in konuğu oldum. Konumuz İnternet, demokrasi ve siyaset. Malum hem dünyada hem de Türkiye’de siyaset ve politikaya internet çok etki ediyor. Prof. Dr. Nabi Avcı ile bu konuda yaptığımız sohbetlerde internetin her şeyi değiştiren yapısının bütün sektörler üzerinde sırasıyla etkisi olacağına kanaat getirmiştik.
Gerçekten de özellikle 2000’li yıllarında başında özellikle Türkiye’de sansür ile başlayan tartışmalar, bizi bambaşka noktalara götürdü. Şu an bakıyorum da, özellikle sosyal medya ve yapay zekanın da etkisi ile özgür iradenin dile getirilmesi alışık olduğumuzun dışında bir mekanizma ile sansürleniyor. Eskiden örnek vatandaş olmak ödülü ile tek bir profile çekilmeye çalışılan karakterler şimdi teknolojinin işlem gücü ile tam tersi en küçük parçalara hatta alt bireylere kadar parçalanarak yönetiliyor.
Üstelik bunu gerçekleştiren gücün de eskisi gibi tek bir kaynaktan çıkmadığı net şekilde görülüyor. Bu nedenle beklentiler, bu beklentilerden yola çıkarak gelecek tahminleri yapmak neredeyse mümkün değil. Değişen paradigma gereği güç merkezleri, kendilerine en yakın anlayışa sahip yapılarla koalisyon yapmak yerine, kısa süreli anlaşmalar yapmayı tercih ediyorlar. Bu nedenle kesinlikle birlikte çalışmaz dediğiniz gruplar bile kısa süreli kazanımlar için iş birliklerine girebiliyorlar.
Bu nedenle şu an internetin en büyük yapılarının sahibi olan isimlerin aslında gerçekten bu yapıları yönetme imkanlarının olup olmadığı da gerçek bir soru işareti. Herkes elindeki gücü belli oranlarda kullanırken, buradan bazen bir tehdit, bazen bir şantaj çıkabiliyor. İnternetteki güç odaklarına devletler belli bahanelerle, bazen kaçınılan vergiden bazen de gerçekleştirilmeyen isteklerden dolayı cezalar keserken, şirketler de bunun karşılığında elde ettiği istihbaratı kullanarak bu güç savaşının içinde etkin rol oynuyor.
Türkiye’de internetin dış politika için kullanımına çok sık denk gelmesek de, iç politikada 90’lı yıllardan bu yana iletişim ve örgütlenme amacı ile çokça kullanıldığını görüyoruz. Hatta internetin gelişim dönemlerinde, özellikle erişim maliyetleri de iç politikanın malzemesi olarak kullanıldı. İnternet üzerinden gerçekleştirilen sansür ve ek olarak internet bağlantı maliyetlerinin yükselmesi gerekçesi ile çeşitli eylemler gerçekleştirildi. Bu eylemlerin çoğu, samimi tepkiler aldı.
2000’li yılların sonunda Türkiye’de youtube ve google ile ilişkilerde zorlu bir döneme girildi. Türkiye, bu ülkede faaliyet gösteren internet şirketlerinin Türk hukukuna dahil olmasını istedi. Bu amaçla en azından Türkiye’de faaliyetlerini gerçekleştirdikleri veriyi buraya taşımalarını istedi. Bu sayede veri cari açığı yüksek olmayacaktı. Bu nedenle o dönemin en yüksek veri çıkışına neden olan youtube ve akabinde kurumun büyük yapısı olan Google ile savaş ilan edildi. Bu dönemde Google’ın Türkiye’den reklam geliri olduğu ancak bu geliri Türkiye dışında muhasebeleştirdiği için vergi ödemediği konusu uzun bir tartışmanın başlangıcı oldu. Google Türkiye bir şube olmadığı, sadece bir irtibat ofisi olduğu için bu konudaki ihtiyaçlara cevap veremeyeceğini öne sürdü.
Bu dönemlerde eBay’in Türkiye faaliyetlerini geliştirmesi ile birlikte Amerikan ödeme sistemi PayPal da Türkiye’de çokça kullanılmaya başladı. Hükümet Ulaştırma Bakanlığının liderliğinde bu konuda da verinin Türkiye’de tutulması amacına yönelik çalışmalar yaptı. PayPal üzerinde Türkiye’ye ait verinin bu topraklar üzerinde tutulması konusunda fikrini iletti. Ancak PayPal merkezileştirilmiş tek bir veri tabanı kullandığını ve bu şekilde bir dağıtımın güvenlik politikalarına uymayacağını belirterek Türkiye’den çekilme kararı aldı.
Son dönemde sitesindeki yanlış verileri değiştirmediği için de Wikipedia bloke edildi. Her ne kadar wikipedia içindeki Türkçe içeriğin kalitesi ve büyüklüğü konusunda ciddi şüphelerim olsa da bu blokenin sebebinin aslında haklı taraf olan Türkiye’nin doğru iletişim kurmamasından kaynaklandığını düşünüyorum. Dijital diplomasi konusunda bilgi sahibi olmayan kişilerin ülkenin internetinde yaptıkları her yanlış haraket Türkiye için ciddi kredibilite sorunlarına sebep oluyor. Halbuki bu ülke Facebook’un kapatılmasından, Wikipedia’daki yanlışlara kadar birçok sorunu kimsenin haberi olmadan çözdü. Tabii bunu doğru kişilerden danışmanlık alarak yaptı.

Pazar okuması yengemden

Söylediklerimden çok sustuklarımda saklıyım..
Ve gizlediklerimde gizliyim..
Beni anlamak için;
Konuştuklarımdan çok
Sustuklarıma kulak verin..
Aklım sukütu sever benim..
… Çünkü çok ağır ödeştik biz hayatla..
Ben sonu olmayan çok yollardan geçtim..
Üç noktalar koymaz bana..

Nazım Hikmet Ran

I did it my way

And now, the end is near
And so I face the final curtain
My friend, I’ll say it clear
I’ll state my case, of which I’m certain

I’ve lived a life that’s full
I’ve traveled each and every highway
And more, much more than this
I did it my way
Regrets, I’ve had a few
But then again, too few to mention
I did what I had to do
And saw it through without exemption
I planned each charted course
Each careful step along the byway
And more, much more than this
I did it my way
Yes, there were times, I’m sure you knew
When I bit off more than I could chew
But through it all, when there was doubt
I ate it up and spit it out
I faced it all and I stood tall
And did it my way
I’ve loved, I’ve laughed and cried
I’ve had my fill, my share of losing
And now, as tears subside
I find it all, all so amusing
To think I did all that
And may I say, not in a shy way
Oh no, no, not me
I did it my way
For what is man, what has he got?
If not himself, then he has naught
To say the things he truly feels
And not the words of one who kneels
The record shows I took the blows
And did it my way
And did it my way